Oleh: Henri Purwanto
Kidung Lakbok sanés dongéng biasa. Naskah kuno ieu sanés ukur carita rakyat, tapi mangrupikeun dokumén sejarah, media ritual, sareng simbol identitas budaya Sunda anu nyambungkeun masarakat sareng leluhur sareng alam sabudeureunana.
(Gambar: Sampul Buku Asli Wawatjan Kidung Lakbok terbitan 1956)
Sampul buku asli Wawatjan Kidung Lakbok terbitan 1956
📖 Asal-Usul sareng Sajarah
Kidung Lakbok asalna tina Paririmbon Aki Ranadjangga Ma'lim, teras dibukukeun ku M. Karso Prawiraatmadja dina tanggal 31 Agustus 1956 di Bandjar (ayeuna Kota Banjar).
Judul lengkapna nyaéta: "Wawatjan Kidung Lakbok: Nja eta sasakala jeung uga Rawa Lakbok, Sedjarah jeung Riwajat Bandjarpatroman".
Naskah ieu nyaritakeun ngeunaan Karajaan Bandjarpatroman, hiji nagara anu makmur nu perenahna di wewengkon anu ayeuna katelah Rawa Lakbok, Ciamis.
⚔️ Inti Carita: Perang Sadulur
Carita intina nyaritakeun konflik antara dua dulur kandung, nyaéta:
- Ratu Inggeung Buana
- Ratu Agung Tambakbaja
Dina pupuh 4 disebatkeun:
"Pamali tarung djeung dulur, matak paanggang pakaja,
Sang Ratu Inggeung Buana, ngadu rosa djeung rakana,
parebut-dajeuh Patroman, Ratu Agung Tambakbaja."
Perang lumangsung di sababaraha tempat, nyaéta Pataruman, Kokoplak, sareng Kawasen. Akibatna, karajaan jadi ancur, sarta turun kutukan ti dewa, sakumaha aya dina Pupuh 16:
"Reup angkeub bumi jeung langit, Gunung rugrug laut motah,
Lini teu aja eureuna..."
Kusabab musibah éta, wewengkon Bandjarpatroman lalaunan robah jadi lahan baseuh nu lega, kiwari katelah Rawa Lakbok, legana nepi ka ratusan héktar di Kabupatén Ciamis.
🎭 Hubungan sareng Wayang Kila
Kidung Lakbok ngagaduhan hubungan anu erat sareng seni pertunjukan nu ngaranna Wayang Kila. Ngaran "Kila" sorangan sabenerna akronim tina kecap Kidung Lakbok.
Wayang ieu unik pisan, sabab bonekana henteu dijieun tina kulit kawas wayang biasana, tapi tina jerami padi kering (disebut ogé merang).
Dina taun 2015, seni Wayang Kila ieu dihirupkeun deui ku para budayawan di kacamatan Sukanagara, Ciamis. Pertunjukan ieu sering dilaksanakeun dina raraga upacara Ruwatan atanapi Hajat Bumi, minangka wujud hormat ka leluhur sareng doa pikeun kasalametan wilayah.
🌿 Simbol Identitas Budaya Sunda
Aya pépéling penting pisan dina naskah ieu, aya dina Pupuh 12:
"Kaduhung tarung djeung dulur, rebut balung tanpa eusi."
Hartina: ulah silih tarung, ulah berebut kakawasaan sabab ngan bakal rugi duanana. Ieu mangrupikeun amanat karuhun anu kénéh relevan dugi ka kiwari.
Lamun urang Sunda tiasa rukun, silih jaga, jaga alam, jeung jaga adat, mangka aya janji nu hadé dina Pupuh 22:
"Lakbok pulang ka asalna, kebo mulih pakandangan."
Ku kituna, Kidung Lakbok janten pangéling-ngéling identitas sareng tali anu nyambungkeun generasi ayeuna jeung ajén-inajén karuhun baheula.
📄 Bukti Arkéologis
Kidung Lakbok sanés ukur carita lisan, sabab masih kénéh aya bukti fisik atanapi situs nu aya dugi ka kiwari nu nyaluyukeun jeung carita, sapertos:
- Situs Kokoplak di Pataruman – tempat lumangsungna perang (disebut dina pupuh 6)
- Batu Peti di Désa Sukamukti – disebatkeun dina pupuh 21
- Gunung Sangkur di Kota Banjar – tempat Ratu Inggeung Buana ngungsi
- Dokumén taun 1726 ti VOC – nu geus nyebut ngaran daérah "Tsjalave" atanapi "Salawe" nu hartina Lakbok
📖 Pelestarian Naskah
Alhamdulillah, naskah asli buku Wawatjan Kidung Lakbok taun 1956 tos didigitalisasi sareng diunggah ka Wikimedia Commons kalayan lisénsi CC BY-SA 4.0.
Saha waé anu hoyong maca lengkep atanapi ngunduh berkas PDF-na, tiasa muka di dieu:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kidung_Lakbok_-_Buku_Lengkap.pdf
📌 Kacindekan
Dina intina, Kidung Lakbok ngagaduhan ajén nu luhur, nyaéta:
1. 📜 Dokumen sejarah – nu nyatet ayana karajaan Bandjarpatroman nu leungit
2. 🕯️ Media ritual – ngajarkeun kumaha hubungan manusa jeung alam
3. 🌏 Simbol identitas – ngandung ajén karukunan jeung kawijaksanaan
4. 🎭 Sumber seni – asal-usul Wayang Kila, seni budaya nu unik
Hayu urang jaga, pelajari, jeung wariskeun eusi ajaran Kidung Lakbok ka generasi salajengna supados teu leungit kakeueum ku jaman.
📜 Sumber:
Prawiraatmadja, M. Karso. (1956). Wawatjan Kidung Lakbok.
📜 Hak Cipta:
- Naskah asli "Wawatjan Kidung Lakbok" (1956): M. Karso Prawiraatmadja
- Tulisan, ringkesan, sareng interpretasi: Henri Purwanto (2026)
Lisénsi: Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0)
#KidungLakbok #SejarahSunda #BudayaSunda #RawaLakbok #Bandjarpatroman #WayangKila #WarisanBudaya
Tidak ada komentar:
Posting Komentar