📜 Wawacan Jayalalana
Naskah Sunda Kuno Abad ka-18 ti Désa Cijulang, Kabupatén Ciamis
ᮃᮜ᮪ᮒᮨᮁ ᮝᮝᮎᮔ᮪
Wawacan Jayalalana nyaéta salah sahiji naskah Sunda kuno anu asalna ti Désa Cijulang, Kacamatan Cijulang, Kabupatén Ciamis. Naskah ieu diperkirakeun ditulis dina abad ka-18 (umurna leuwih ti 250 taun) sarta masih kénéh disimpen sacara turun-temurun ku masarakat satempat.
Naskah ieu katulis dina aksara Sunda Pesisir (anu sok disebut ogé Sunda-Mataram) sarta ngagunakeun basa Sunda tengahan. Wangunna wawacan, nyaéta puisi tradisional Sunda anu dilagukeun dina pupuh.
Wawacan Jayalalana kagolongkeun kana salah sahiji naskah anu can loba dipikawanoh ku masarakat umum, sabab salila ieu ngan ukur disimpen salaku pusaka kulawarga. Untungna, dina taun 1996/1997, Proyék Pengkajian dan Pembinaan Nilai-nilai Budaya Departemen Pendidikan dan Kebudayaan RI parantos ngalihaksarakeun (transliterasi) sareng narjamahkeun naskah ieu kana basa Indonésia.
ᮃᮓ᮪ᮛᮤ ᮖᮤᮞᮤᮊ᮪ ᮔᮞ᮪ᮊᮂ
📌 Idéntitas Naskah
- Judul: Wawacan Jayalalana
- Pengarang: Teu kanyahoan (anonim)
- Umur: Abad ka-18 (± 1730-an)
- Aksara: Sunda Pesisir / Sunda-Mataram
- Basa: Sunda (tengah/tengahan)
- Bentuk: Pupuh (Asmarandana, Sinom, jsb.)
- Jumlah halaman: 125 halaman
- Ukuran: panjang 31 cm, lebar 21 cm
- Bahan kertas: Kertas double polio bergaris (kuning-kuningan)
- Milik: Bapak Teten, Désa Cijulang, Ciamis (warisan ti kakek)
ᮛᮤᮀᮊᮨᮞᮔ᮪ ᮎᮛᮤᮒ
Wawacan Jayalalana nyaritakeun lalampahan Raden Jayalalana, putra ti Raja Cempala anu ngaranna Prabu Jayasumerat. Prabu Jayasumerat kagungan dua garwa: Sariratna (manusia) sareng Wulansari (turun jin).
Kandungan Putri Wulansari diganggu ku Jin Suruluk anu niat jahat, ku kituna jabang bayi anu dikandungna lahir kalawan rupa goréng nyarupaan raksasa — nya éta Raden Jayalalana. Sabalikna, adi sakandunganna (Jayabrahma) rupana tampan.
Raja Cempala bingah pisan ka Jayabrahma tapi ngambek jeung hina pisan ka Jayalalana. Dina hiji kajadian, Jayalalana dituduh leungitkeun manuk nori kagungan adina, tuluy diasingkeun sarta dihukum ngumbara.
"Jayalalana dihukum milarian manuk nori anu leungit. Anjeunna ngumbara lebet ka leuweung lebat, naék gunung turun gunung, henteu wani asup ka kampung sabab jalma-jalma pada sieun ku rupana anu seram."
Dina lalampahanna, Jayalalana meunang pitulung ti kakekna (resi/tapa) anu masihan sababaraha ajimat: pedang, pakean anu tahan senjata, rukmin (sabuk pangleyur), panah anu tiasa ngabuka leuweung, sareng cincin anu tiasa ngaleungitkeun awak. Anjeunna ogé meunangkeun kuda sembrani ti jero guha anu dijaga ku garuda, sarta diaku ku buaya bodas salaku kaponakan.
Ahirna, Jayalalana anu tadina goréng rupa robah jadi tampan bercahaya sanggeus dimandian ku "ci penyepuh" ti jin anu ditenungkeun ka dirina. Anjeunna meunangkeun deui rupa aslina, ngumpulkeun ajimat sakti, sarta ahirna janten raja anu adil di nagri Tunjungbang sarta ngawinkeun putri Tunjungbang anu geulis.
ᮑᮤᮜᮄ ᮘᮥᮓᮚ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ
Wawacan Jayalalana ngandung nilai-nilai luhur budaya Sunda anu masih relevan nepi ka ayeuna, diantarana:
- Kasabaran dina nyanghareupan coba: Jayalalana teu males dendam ka ramana atawa ka masarakat anu ngahina anjeunna.
- Kakuatan batin leuwih luhur ti rupa: Rupa goréng teu ngahalangan Jayalalana pikeun ngahontal kasaktian jeung kapamingpinan.
- Hubungan jeung alam gaib: Ayana buaya bodas, kuda sembrani, sareng jin nunjukkeun kosmologi masarakat Sunda anu percaya kana alam ghaib.
- Ajén kasatiaan jeung bantuan ti sesepuh: Kakek (resi) anu nulungan Jayalalana nunjukkeun hormat ka kolot sareng guru.
ᮠᮤᮛᮥᮕ᮪ ᮓᮤ ᮒᮢᮓᮤᮞᮤ ᮜᮤᮞᮔ᮪
Numutkeun katerangan ti tim panalungtik Depdikbud (1996), naskah ieu diwariskeun sacara turun-temurun ti karuhun anu nganggap yén naskah ieu sanés ukur bacaan, tapi benda pusaka anu kudu dirawat. Masarakat Désa Cijulang dina taun 1990-an masih ngalaksanakeun kagiatan maca wawacan di imah-imah, sanajan parantos jarang. Ieu nunjukkeun yén sastra wawacan téh lain ukur téks, tapi tradisi lisan anu hirup dina keseharian masarakat priangan.
Wawacan Jayalalana dibaca kalayan lagu pupuh anu tangtu, biasana dilakukeun dina wengi-wengi saatos panen atanapi dina acara kenduri. Sanén kiwari tradisi éta geus méh punah, ku ayana alih aksara ieu, generasi ngora tiasa kenal deui jeung salah sahiji mahakarya sastra Sunda kuno.
📜 Idéntitas jeung Lisensi:
📖 Judul asli: Wawacan Jayalalana (anonim, abad ka-18)
🔤 Alih aksara & alih basa: Aam Masduki, Nandang Rusnandar, Lina Herfinawati (1996/1997)
🏛️ Penerbit: Proyék Pengkajian dan Pembinaan Nilai-nilai Budaya, Direktorat Sejarah dan Nilai Tradisional, Direktorat Jenderal Kebudayaan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan RI – Jakarta (1996/1997)
🌐 Lisensi naskah asli: Domain Publik (karya cipta anu geus lami punah, umur >70 taun)
📄 Lisensi alih aksara & terjemahan: Domain Publik / Milik Nagara (diterbitkeun ku pamaréntah pikeun kapentingan umum)
🔗 Baca online: https://su.wikisource.org/wiki/Wawacan_Jayalalana
ᮒᮥᮙ᮪ᮘᮥ ᮊᮜᮥᮃᮁ
1. Masduki, Aam; Rusnandar, Nandang; Herfinawati, Lina. 1996/1997. Wawacan Jayalalana (Alih Aksara jeung Alih Basa). Jakarta: Proyék Pengkajian dan Pembinaan Nilai-nilai Budaya, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan RI.
2. Tim panalungtik. 1996. Laporan Penelitian Wawacan Jayalalana. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.
3. Wikipabukon basa Sunda. "Wawacan Jayalalana". Diaksés 24 Méi 2026. https://su.wikisource.org/wiki/Wawacan_Jayalalana
--- oOo ---
Artikel ieu disusun ku Henri Purwanto | Dumasar kana alih aksara Depdikbud RI (1996/1997) | Lisénsi naskah asli: Domain Publik
Sumber utama: https://su.wikisource.org/wiki/Wawacan_Jayalalana
